Nagrania przestrzenne z Eclipsa Audio na horyzoncie i konfiguracje PC4uMusic

Dźwięk przetrzenny nagrywany był od lat w różnych formatach, a teraz dołącza jeszcze kolejny. Na dodatek w polskojęzycznym słowniku hi fi nawet o stereofonii podane jest: Technika rejestracji i odtwarzania dźwięków wywołująca u słuchacza wrażenie ich przestrzennego rozmieszczenia. Zostało tam bardzo wyraźnie zaakcentowane: Ponieważ od lat 1950-tych aż do lat 1990-tych tylko system stereofonii dwukanałowej wszedł do powszechnego użytku, termin stereo często utożsamia się właśnie z rejestracją/odtwarzaniem dwukanałowym. Formalnie jest to jednak interpretacja błędna. Zarówno stereofonia dwukanałowa, kwadrofonia jak również wprowadzone w latach 1990-tych systemy wielokanałowe wszystkie należą do grona systemów stereofonicznych. Ta uwaga jest bardzo słuszna. W tym gronie znalazło się oczywiście zaprezentowane w pierwszych dniach 2025 roku Eclipsa Audio.

 

Słownik w zakończeniu informacji o stereofonii podaje: Pierwszym komercyjnym wykorzystaniem dźwięku wielokanałowego była produkcja Disney'a - Fantasia w 1940 roku. O tej produkcji Wikipedia w polskojęzycznym haśle podaje: Był to pierwszy pełnometrażowy film z dźwiękiem stereofonicznym. W tym samym serwisie w innej informacji podane jest: Fantasound – pierwszy na świecie system kina dźwiękowego z wielokanałowym dźwiękiem. W kolejnym haśle tgo serwisu jest wyjaśnienie: Dźwięk wielokanałowy, dźwięk dookolny, dźwięk przestrzenny (ang. surround sound) – technika będąca rozwinięciem stereofonii, pozwalająca na utrwalanie i odtwarzanie co najmniej trzech kanałów dźwięku. Ogólna zgodność jest, że fonia do tego filmu miała 3 ścieżki i były one odtwrazane z 54 głośnikami. Ten temat został szerzej poruszony we wpisie pt Ambiofonia, Fantasound i Eclipsa Audio tylko pozornie nie stali w jednym domu

 

W komputerach stacjonarnych typu desktop jest możliwość korzystania z widocznego na ilustracji powyżej ustawienia 4 głośników, co jest bardziej praktyczne w domu, niż to, co ponad 8 dekad temu zaprezentowano w kinach z filmem rysunkowym. Takie rozmieszczenie głośników różni się także od kwadrofonicznego, które zaproponowano ponad 4 dekady temu i było efektem podporządkowania się możliwością technicznym dystrybucji muzyki na płytach winylowych. Kolejne formaty dla dźwięku wielokanałowego pojawiły się pod koniec ubiegłego tysiąclecia, czyli ponad ćwierć wieku temu. 

Rozimeszczenie 3 głośników z przodu i jednego z tyłu pojawiło się z myślą o nagraniach z obrazem i  dźwiękiem przetrzennym zapiasanym w 2 kanałach według widocznego powyżej schematu kodera. W tym temacie Wikipedia w j. pol. informuje: Dolby Surround Pro Logic – format dekodowania dźwięku otaczającego, dookólnego (ang. surround – otaczać). Jest to ulepszona wersja systemu dźwięku przestrzennego Dolby Surround, tym razem z czterema kanałami: przednim lewym, przednim centralnym i przednim prawym oraz kanałem tylnym. System został opracowany przez Dolby Laboratories i wprowadzony na rynek elektroniki konsumpcyjnej w 1987 roku.

Z tego ewoluował standard dla kina domowego 5.1, który stał się popularny na płytach DVD. Z niego narodziło się wiele ofert branży RTV z bardziej zaawansowanymi zestawami głośnikowymi.  Kolejnym etapem rozwoju jest Dolby Atmos - technologia dźwięku obiektowego, stworzona przez firmę Dolby Laboratories w kwietniu 2012 roku. Wikipedia podaje w tym temacie bardzo istotną informację: Technologia Dolby Atmos teoretycznie pozwala na przesyłanie do sal kinowych nieograniczonej liczby ścieżek audio, które są dynamicznie przekazywane do głośników w oparciu o możliwości kina. To jasno podkreśla, że ta koncepcja nie zrodziła się na potrzeby kina domowego, ani tym bardziej dla kwadrofonicznego odtwarzania w mieszkaniach muzyki z płyt gramofonowych.

W zakończeniu podane jest w Wikipedii: Pierwsza generacja sprzętu do kina, „Dolby Atmos Cinema Processor” obsługuje do 128 niezależnych ścieżek audio i do 64 różnych głośników. Technologia ta była początkowo kierowana do kin komercyjnych, ale później została także dostosowana do potrzeb kina domowego. Oprócz odtwarzania standardowych ścieżek dźwięku przestrzennego 5.1 lub 7.1 (za pomocą tablic konwersji), system generuje dla każdego głośnika unikalną ścieżkę dźwiękową, co umożliwia zastosowanie wielu nowych przednich, bocznych, a nawet umieszczonych na suficie kanałów wertykalnych dla dokładnego pozycjonowania wybranych dźwięków, takich jak przelot helikoptera czy deszcz a nawet silniki. Takie możliwości są na pewno mniej istotne z większością nagraniań muzyki, a do tego ilość dobrej klasy głośników w domu jest w praktyce dość ograniczona.

Niemniej na Stadionie Narodowym w Warszawie użyto tablice konwercyjne z ekstremalnie drogim sprzętem audio w zestawie 7.4.4. Jest o tym szerzej we wpisie pt  Atmos zaprezentowany z rozmachem w Warszawie na targach Audio Video Show 2025 . Odtwarzano w ten sposób nagranie zrobione pół wieku temu, do którego teraz dołączone były jeszcze wskazówki dla przetwarzania z zestwem dla Dolby Atmos. Korzystano przy tym z wysokiej jakości oryginału nagrania studyjnego

Rozwiązaniem alternatywnym dla Atmos jest Eclipsa Audio. Różnica polega głównie na tym, że za to alternatywne rozwiązanie nie trzeba płacić licencji. Tablice konwercyjne mogą być zrobione dla dowolnego nagrania i zestawu ze sprzętem. Szczegółnie ciekawa jest prosta tablica dla standardowych nagrań stereofonicznych. by odtwarzać je z 3 głośnikami z przodu i jednym z tyłu. Jednak początkowo  pojawiać się będzie z cała pewnościę najwięcej rozwiązań na podobieństwo tego, co zaprezentowano jesienią 2025 w Warszawie z Atmos. Mogą jednak przy tej okazji pojawić się także dobre rozwiązania dla programowego dekodowania 2 kanałowego zapisu kwadrofonicznego SQ i QS, a nawet CD-4.

Dostępne jest już oprogramowanie dla inżynierów dźwięku, które pozwala zapisać nagrania w nowym formacie. Warto tu pamiętać o tym, co w słowniku hi-fi jest na temat sterofonii: Określenie lokalizacji źródła dźwięku w przestrzeni (w tym także źródła pozornego, tworzonego przez sprzęt elektroakustyczny) jest możliwe dzięki zróżnicowaniu oraz porównaniu przez mózg bodźców odbieranych przez lewe i prawe ucho. Bodźce te mogą być niejednakowe, ponieważ fale docierające z tego samego źródła do lewego i prawego ucha różnią sie między sobą widmem częstotliwości, natężeniem, a ponadto docierają do uszu w różnym czasie. Różnice te spowodowane są w pierwszym rzędzie niejednakowymi odległościami obu uszu od źródła, a także charakterystyką częstotliwościową i kierunkową ucha.

 

Czeka nas dalszy rozwój, który jest kontynuacją tego, o czy wspomniane jest w słowniku  Samo pojęcie stereofonii zostało wprowadzone pod koniec XIX wieku przez Bella, po publikacji artykułu o słyszeniu dwuusznym. Pierwszy eksperyment transmisji stereofonicznej przeprowadzono w roku 1881 w Paryżu. Dźwięk zbierany ze sceny opery przez mikrofony przesyłano przez dwie linie telefoniczne, a odbiór (na żywo) odbywał się przy pomocy słuchawek. W roku 1929 Alan Blumlein zamiast słuchawek wykorzystał parę odpowiednio rozsuniętych głośników, jego dalsze badania miały kluczowe znaczenie dla rozwoju stereofonii. Lata 1930-te to przełomowy okres w badaniach nad zdolnościami słuchu do lokalizacji. Oprócz Blumleina teoretyczne i praktyczne podwaliny stereofonii tworzyli także Bekesy na Węgrzech i Fletcher w laboratoriach Bella. Teraz ze wsparciem komputerowym możliwości są znacznie szersze, co dotyczy również odtwarzania w domu i tu dodatkowo pomocne są konfiguracje PC4uMusic. 

Benjamin's Psychoacoustic Lab testuje oraz wdraża na bieżąco możliwości optymalnego odtwarzania muzyki z nowymi rozwiązaniami technologicznymi, a w szczególności z wykorzystaniem potencjału obliczeniowego i otwartej struktury PC. 

 
 Wieleojęzyczny profil PC4uMusic na Facebook>>>