Ambiofonia, Fantasound i Eclipsa Audio tylko pozornie nie stali w jednym domu

Za pierwszy film z dźwiękiem sterofonicznym, jeżeli chodzi o produkcję pełnometrażową, uważana jest kreskówka Disneya. Ta informacja jest zamieszczona m. in. w Wikipedii na temat filmu Fatazja. W tym samym serwisie w innej informacji podane jest: Fantasound – pierwszy na świecie system kina dźwiękowego z wielokanałowym dźwiękiem. System został opracowany przez inżynierów studio Walta Disneya i został po raz pierwszy użyty do stworzenia dźwięku przestrzennego w kreskówce Fantazja, która weszła na ekrany 13 listopada 1940 roku. Dalej w obszernym opisie można znaleźć jeszcze: Z otrzymanych czterech kanałów trzy niosły informacje dźwiękowe, a czwarty zawierał sygnał o zmiennej częstotliwości, który za pomocą systemu „Togad” kontrolował głośność odtwarzania. W kolejnej informacji z tytułem Dźwięk wielokanałowy można przreczytać, że te 3 ścieżki były rozprzestrzeniane w sali za pomocą 54 głośników. Do tego rozwiązania pasuje określenie ambiofonia, a o niej podano: Jest jednym z elementów reżyserii dźwięku, umożliwiając poprawę pełni jego brzmienia i uzyskania efektów dźwiękowych dobranych do produkowanych utworów muzycznych.

 

Na całym świecie określenie ambiofonia zostało jednak najbardziej rozpropagowana w latach 70 ubiegłego wieku z bardzo prostym rozwiązaniem, które jest widoczne na szkicu powyżej. Służyło do odtwarzania z 4 głośnikami nagraniań dwukanałowych, czyli powszechnie określanych stereofonicznymi. Sprzęt z tego typu rozwiązaniem produkowano nawet w PRL. Warto przy tym zacytować inne fakty podane w Wikipedii: Pierwszą audycję stereofoniczną nadało w 1925 roku radio BBC. Pierwszego nagrania stereofonicznego dokonała w 1938 roku Judy Garland. Natomiast polska płyta stereo ukazała się dopiero w 1962. Rok wcześniej Polskie Radio tylko rozpoczeło eksperymenty z transmisjami. Próbne transmisje TVP  miały miejsce w Łodzi w 1994. To wskazuje, że proste rozwiązanie z ambiofoną stało się kiedyś autentycznie popularne, skoro sprzęt do tego produkowano w PRL już w połowie lat 70. 

Do ambiofonii nawiązywały także różne wersje dżwięku przestrzennego od Dolby, które pojawiają się od lat 80, lecz postawiono w nich na rygor z kanałami. Wzorowano się na zasadach, które obowiazywały z kwadrofonią, że ma być ta sama ilość głośników i kanałów nagrania. Kwadrofoniczny zestw audio wymagał tylniej i przedniej pary głośników, a ambiofonia pozwalała korzystać z jego zalet również z nagraniami stereo. Logiczna jest więc w Wikipedii informacja o kwadrofonii:  Był to pierwszy w historii komercyjny system dźwięku wielokanałowego. Systemu stworzonego w latach 40 nie oferowano przecież do domów.  Teraz dzięki DVD popularny stał się standard dla kina domowego 5.1. z kanałami na przód dla stereo plus subwoofera i centralnego oraz dwóch na tył dla dźwięku przestrzennego. Jest to rozwinięcie standardu Dolby Stereo Matrix dla 4 kanałów, ale z rozstawieniem 3 z przodu i jeden z tyłu, czyli inaczej niż dla kwadrofonii. Taki zestaw głośników może być bardziej praktyczny w domu, ale w ofertach RTV trudno jest znaleźć takie propozycje. Jest natomiast dostępny z PC i np altywnymi głośnikami.

Zmienić to mógł na rynku RTV standard Dolby Atmos, o którym Wikipedia podaje, że stworzony został w kwietniu 2012 i jest to technologia dźwięku obiektowego. Jednak koszta licencyjne spowodowały, że po bez mała 15 latach jest postrzgany jako bardzo ekskluzywna zabawka i brakuje czytelnej oferty dla domu. Nie stał się nawet ogólnodostępny w kinach, co buduje ogólne przekonanie, że jest to coś bardzo drogiego. Dotyczy to nie tylko sprzętu, ale również produkcji nagrań.

Stał się przez to okazją dla oferowania ekstremalnie drogich zestawów audio. Jeden z przykładów poruszony jest we wpisie pt Atmos zaprezentowany z rozmachem w Warszawie na targach Audio Video Show 2025. W zaprezentowanej na targach konfiguracji 7.4.4 użyto 4 subwoofery, które trudno pomiescić w salonie większości domów. Stereofoniczna para głośników zajmowała również bardzo dużo miejsca. Sumując wszystkie głośniki 7+4+4 wychodzi ich 15 sztuk.W prezentacji użyto na dodatek głośniki pasywne, czyli każdy wymagał jeszcze wzmaczniacza. Wybrano opcję z wolnostojącymi wzmaczniaczami dla każdego głośnika osobno. Pomijając wysokie koszta tego zestawu, przerażający musiał być zaistniały przy tym bałagan ze sprzętem i okablowaniem, co potwierdzało istniejącą opinię o Atmos.

Nie dziwi więc, że w Las Vegas pojawiła się podczas Corporate Electronics Show 2025 alternatywa z Eclipsa Audio i Immersive Audio Model and Formats. W udostępnionym w wielu językach tekście na ten temat pojawiła się bardzo jasna deklaracjana: W treściach wideo dźwięk jest równie ważny jak obraz. Odgrywa on kluczową rolę w odbieraniu naszych przeżyć, dzięki czemu możemy poczuć się niczym w kinie akcji. Aby stworzyć autentycznie zoptymalizowane wrażenia dźwiękowe firma Samsung we współpracy z Google opracowała najnowocześniejszą technologię dźwięku 3D – Eclipsa Audio. Za tą innowacją stoi powstałe w 2023 r. Alliance for Open Media, które używa także określenia An Alliance of Global Media Innovators,a  członkami są największe korporacje światowe.

W kolejnym roku w Las Vegas pojawiła się oferta Samsung Music Studio 5 i 7. Są to aktywne głośniki i ten większy z bardziej tradycyjnym wyglądem jest systemem 3.1.1 . Mniejszy ma skromniejsze możliwości i jest prezentowany bardziej jak stereofoniczny soundbar, ale powinien się również dobrze sprawdzić, by odwarzać muzkę z tyłu w rozbudowanym systemie z tym większym. Takie relatywnie niedrogie rozwiązanie lepiej może rozpropagować dźwięk przestrzenny. Jest z pewnością bardziej eleganckie dla domu od plątaniny kabli z zestawem 5.1. Ten tylny można podłączyć bezprzewodowo, co przy okazji pozwala używać go w razie potrzeby z telefonem.

Pojawienie się Eclipsa Audio zbiega się z ofertami High Dynamic Range dla obrazu, a to oznacza, że trwają intensywne prace, by uzyskać optymalną jakość odtwarzania fonii i wizji. Odtwarzanie staje się bardziej dostosowane do tego, co jesteśmy w stanie zobaczyć i usłyszeć, bez utraty jakości tego, co zostaje zarejestrowane na elektronicznym nośniku. Strumień jest oczywiście takim nośnikiem i czy zostaje później jeszcze zarchiwizowany na jakimś dysku i dalej kopiowany do dystrybucji jest już sprawą wtórną.

 

Z odtwrzaniem obrazu istniej już jakis czas konkurencja między Dolby Vision i HDR10+ od Samsunga. Teraz dołącza jeszcze konkurowanie z dźwiękiem przestrzennym. Stwarza to przy okazji większe szanse, że powstaną odpowiednie rozwiązania dla odtwarzania nagrań kwadrofonicznych. Mogą posłużyć jako argument, że chodzi o dostarczenie na rynek rozwiązań uniwersalnych dla dźwięku przestrzennego, a nie skierowanych jedynie przeciw Dolby. Jednak najbardziej przydatne będą przez jeszcze wiele lat rozwiązania dla stereo. To będzie kontynuacja tych pół wieku temu z ambiofonią, a rozpoczętych dużo wcześniej u Disneya. Ze wsparciem najnowszych technologii efekty będą imponujące.

 

Przydatna z całą pewnością będzie funkcja kalibracji z pomiarem akustycznym, jak ta dostępna od lat w systemie Windows. Microsoft zasiada w zarządzie Alliance for Open Media, więc integracja tej funkcji jest znacznie ułatwiona. Są również inne funkcje związane z odtwarzaniem dźwięku, które z Eclipsa Audio mogą stać się bardziej rozwinięte. Jedną z nich jest EQ z przygotowanymi ustawieniami dla odtwarzania różnych rodzajów muzyki. Te ustawienia są teraz dość toporne, a mogą być dużo bardziej inteligentne w oparciu o konkretne dane konfiguracyjne dla danego sprzętu i pomieszczenia, a także nagrania. W 1940 roku „Togad” kontrolował głośność odtwarzania, a teraz tego rodzaju wsparcie może być dużo bardziej zaawansowane. 

Internet wskazuje, że wszelkiej maści nagrania wielokanałowe stają się ponownie intersujące. Pojawiła się również Fantazja 2000, ale nie ma w niej jeszcze nowych możliwości dla bardziej precyzyjnego ustawienia sprzętu w domu. Inaczej jest z zaprezentownym w Warszawie z 7.4.4 remiksem dla Atmos 50 letniego nagrania Genesis - The Lamb Lies Down on Broadway, a było to na drugej co do wielkości imprezie targowej w Europie. Film Fantazja i przyznanie jemu Oscara ma także polski trop w osobie Leopolda Stokłowskiego i jest jednoznacznie związany z muzyką.

Benjamin's Psychoacoustic Lab testuje oraz wdraża na bieżąco możliwości optymalnego odtwarzania muzyki z nowymi rozwiązaniami technologicznymi, a w szczególności z wykorzystaniem potencjału obliczeniowego i otwartej struktury PC. 

 
 Wieleojęzyczny profil PC4uMusic na Facebook>>>