Aktywnie i typ obudowy w konstrukcjach z przetwornikami elektroakustycznymi to temat rzeka

 

Kilka dekad temu japoński producent z bardzo mocną pozycją na rynku audio zaofereował pod nazwą SST-1 Twin Loud Horn wyjątkowo oryginalną konstrukcję. Na ilustracji powyżej widać, że ten głośnik ma wysokość torsu człowieka.  W dostępnej na ich temat specyfikacj podane jest: szerokość 57 cm i wysokość 65, a głębokość 19. Tak chyba nie widzi ich słuchacz. Front z wmontowanymi przetwornikami elektro-akustycznymi i otworem tubowym ma rozmair 57x19, a za nim jest ciągnąca się na długości 65 cm konstrukcja labiryntu. 

Był to szczególny rodzaj aktywnego głośnika, bo sprzedawano do nego wzmacniacz SST-40WT z mocą to 2x20 Watt. Uwagę w tym wzmacniaczy zawacają radiatory. Kolarzy się z przenośnym piecykiem elektrycznym. Technics sprzedawał wówczas wzmacniacze pracujące w klasie AA. Na jej temat SteroLifie podaje: umieszczenie we wspólnej obudowie dwóch układów wzmacniających, z których jeden zawsze pracuje w klasie A, a drugi - w klasie B. Obie sekcje połączone są specjalnym mostkiem w taki sposób, aby w momentach mniejszego zapotrzebowania na moc pracował ten pierwszy, a przy większych sygnałach - drugi. Urządzenia pracujące w klasie AA charakteryzują się niskimi zniekształceniami nieliniowymi i małymi przesunięciami fazowymi. Mogła więc być to jakaś forma rozwiązania w tym zakresie, albo tylko pracował w klasie A. Nie ma jednak na froncie żadnego oznaczenia o tym. Złoty kolor i relatywnie niewielka na tamte czasy moc wyraźnie jednak coś sugeruje. Natomiast z widocznym przełącznikem CD/tape chodzi z calą pewnością o wejścia analogowe, a nie cyfrową alternatywę. 

Po latach przychodzi refleksja, że ciekawe jest zastosowanie w Technics SST-1 układu D’Appolito, czyli umieszczeniem głośnika wysokotonowego symetrycznie pomiędzy dwoma średnio-niskotonowymi połączonymi równolegle i przetwarzającymi ten sam zakres częstotliwości. Na zdęciu powyżej widać taką konfigurację w polskim głośniku aktywnym z duńskimi przetwornikami. Wspomniane jest o nim szerzej we wpise pt Aktywnie bardziej praktycznie - szybki test w salonie audio 

W japońskim SST-1 zastosowano podział dla wysokich tonów przy 4.5 kHz, co świetnie się sprawdzi w D’Appolito. Obudowę można relatywnie łatwo skopiować do wydruku 3D i zmodyfikować ją dla zainstalowania dodatkowego przetwornika. Trudniej jest natomiast zdublować przetwornik, chociaż jest standardowego typu. Prościej jest chyba właściwie obliczyć do wydruku 3D obudowę dla nowych przetworników i oczywiście zapenić temu aktywne filtry.

Podpowiedź o brzmieniu po modyfikacji dają zaoferowane również w latach 80 ubiegłego wieku szwedzkie głośniki podłogowe w betonowej obudowie. W tamtych czasach rzeczywiście imponowały i zasługę przypisywano głównie obudowie. Jednak mniejszy model z tradycyjnym rozwiązaniem dwudrożnym miał zbyt mało potecjału tego większego. To jasno wskazuje co daje D’Appolito. W obu przypadkach betonowe obudowy były z linię transmisyjną. Założenia tej konstukcji nieco się różnią od koncepcji w SST-1, ale w praktyce rezultaty są dość podobne. Większe znaczenie ma, że labitynt Tecnicsa ma otwór we froncie, a betonowe obudowy Rauna z tyłu. Prezentowane w materiałach  marketingowych dane z pomiaru w wyciszonej komorze nie wykazują w równym stopniu właściwości głośnika w zależności od umiejscowienia otworu, tak jak podczas odtwarzania muzyki w mieszkaniu. 

 

Ilustracja powyżej pokazuje na czym polega różnica między D’Appolito i tradycyjnym zestawem dwudrożnym. Z tą koncepcją można stworzyć także głośnik trójdrożny, w którym właściwe przydzielenie częstotliwości dla poszczególnych przetworników staje się wówczas jeszcze bardziej krytyczne. Rysunki podpowiadają przy okazji, że przy odtwarzaniu muzyki uzyskuje się w orientacji pionowej podobny efekt, jak z przetwornikiem współosiowym.

Szwajcarki Revox w RX 350 był bardzo innowacyjny, ale z nim nie skorzystano z możliwości, by z 4 przetwornikami w pełni odzwierciedlić zalety tych współosiowych w pionie i poziomie. Zoferował tradycyjny zestaw dwudrożny, który ma 4 przetworniki w niższym rejestrze. Marketingowo ważniejsza była zgodność fazowa obu rejestrów. Niemniej uzyskano tu 20 calową membranę, którą napądzał 4 bardzo silne zestawy cewek i magnasów. Zapewnia to jednocześnie dla takiej membramy większą sztywnosć niż można uzyskać w normalnej konstrukcji z jedną cewką. 

Tą zaletę wykorzystano także w trójdożnym  BX4100, gdzie aż 8 przetworników zapewniło 40 calową membramę basową. Nie użyto 9 przetworników, chociaż starcza na to miejsca, bo to wiązało się ze spowodowaniem skomplikowanj impedancji tego zestawu. W jego specyfikacji podane jest wartość 4 ohm. Wskazuje to, że szeregowo podłaczono w pary 8 ohmowe przetworniki. Wszystkie paray zaś we wspólny układ równoleły. Ewentualna awaria jednego przetwornika nie nadwyręży więc wzmacniacza. Zbudowano również 3 oddzielne obudowy dla każdego rejestru i zespolono, co widać najwyraźniej z przetwornikiem wysokotonowym. Ewidentnie było tu jeszcze miejse na indywidualne wzmaczniacze mocy, jak np Revox A722 z dobrym układem elektronicznym.

Amerykański Bose zaoferował również rozwiązanie z dużą memebranę składającą się z 8 przetworników elektroakustycznych. Były w głośnikach estradowych 800, a w unikalnej koncepcji 901 dla domu nawet 9. Są to głośniki jedndrożne z szerokopasmowymi przetwornikami. Hasło Wikipedi w j. pol. nic na ich temat nie wspomina, ale w angielskojęzycznym jest o kultowych 901, które pojawiły się w 1968 roku. Rozwiązaniu dla domu ma jeden przetwornik skierowany bezpośrednio w kierunku słuchacza, a pozostałe na ściany z tyłu za głośnikami. W tym przypadku korzyści z zaoferowaniem aktywnych głośników były mniejsze. Ciekawe jest także, jak rozwiązano kwestię impedancji z 9 przetwornikami. Niezalezne informacje podają, że przetworniki są jednomowe, co wskazuje, że wszystkie połączone zostały szeregowo.

Dostepna w Internceie ilustracja nieco dziwnie obrazuje 901, którego front jest przecież płaski, a tył pod kątem w obydwie strony. Jeszcze bardziej błędnie jest zaprezentowany słuchacz. Dźwięk pogłosu z 901 dociera do słuchacza z przodu, a nie jak w kwadrofonii z tyłu. Głębia sceny z nagrania stereofonicznego odtwarzana jest przed słuchaczem, a nie za nim. Koncepcja Bose bazuje na długoletnich badaniach i pierwszym produktem był monofoniczny głośnik 2201 z 22 przetwornikami, który miał stać w rogu pokoju, by przestrzennie odtwarzać nagrania jednokanałowe.

Zupełnie inne ustawienie producent zalecał dla 901. Wcześnie w długiej historii tych głośników pojawił się także specjalny przedwzmaczniacz, by korygować pasmo przenoszenia stosownie do akustyki w pomiesczeniu i takim jest Lifestyle 901. Tego typu funkcja jest również dostępna w PC typu desktop z Windows. Jest nawet bardziej zaawansowana. Natomiast użytkownicy laptopów mogą zainstalować sobie bezpłatny program do odtwarzania muzyki i do niego jest wtyczka MathAudio Room EQ.

Bose bardzo wcześnie zauważył potencjał z PC, ale oczywiście na miarę swojego czasu. Bose Wave/PC to rodzaj sondbaru z radiem. Najważniejsze w nim było jednak, że pomyślano o oprogramowaniu dla multimedialnej obsługi z Windows. Dostarczano je na CD. Z tym urządzeniem i standardowym PC mógł już działać nawet wbudowany w systemie operacyjnm Room Correction, który pojawił się w Windows XP SP3.  

Praktyka Bose może być bardzo przydatna dla Eclipsa Audio, które w piewszych dniach 2025 roku zaprezentowano podczas Consumer Electronics Show w Las Vegas. Jest wpis pt Eclipsa Audio to nie jest tylko konkurencja dla Dolby Atmos, a jest to bardziej kreatywna koncepcja dla rozwoju surround.

Wpis wspomnina również o szwedzkiej konstrukcji głośnika aktywnego dla mono. Można go wręcz okreśłić jako monofoniczny soundbar. Miał jeszcze wzmacnaicz lampowy i wiernie służył przez długie lata w pracy inżynierom dźwięku Szwedzkiego Radia. Pojawił się pod koniec lat 50 ubiegłego wieku. Po ponad 2 dekadach konstruktor zaoferował własną koncepcję dla odsłuchu sterofonicznego w domach, która otrzymała nazwę ortoakustycznej. Oferta była z głośnikami pasywnymi i jest na ich temat wpis pt Alternatywa ortoakustyczna z lat 70 warta renowacji 

grafika: Per Oscar Dahlberg

Benjamin's Psychoacoustic Lab testuje oraz wdraża na bieżąco możliwości optymalnego odtwarzania muzyki z nowymi rozwiązaniami technologicznymi, a w szczególności z wykorzystaniem potencjału obliczeniowego i otwartej struktury PC. 

 
 Wieleojęzyczny profil PC4uMusic na Facebook>>>