Akustyczne dopasowanie na bazie praktyki z B&O zestawu Tokyo Electro Acoustic Company z NTX i subwooferem

 

Stare przesłowie mówi, że krawiec karaje, jak matriału staje. Dotyczy to również sprzętu audio. We wpisie  Analogowa kwadrofonia i nowoczesne Eclipsa Audio z odtwarzaniem nawet tylko przez dwa soundbary wspomniana jest wymiana głośników. Chodzilo o kwadrofoniczny zestaw z chyba Beovox P50, za których wysterowanie odpowiadał Beomaster 6000. Głośniki zawieszone były na ścianach na wysokości bliższej sufitu. To była bardzo udana instlacja kwadrofoniczna z elegancko zamaskowanymi kablami, które odwinięte zostały na stosowną długość bezpośrednio z szpuli. Montaż kontaktów DIN do wętknięcia w głośniki i wzmacniacz zrobiony został śrubokrętem. Wymiana głośników miała być na 2-drożne Beovox S35 i uzupełnione aktywnym subwooferem Audio Pro B2-50, który tego typu koncepcją wzbudził  w 1978 roku sensację w Nowym Jorku na 61 targach Audio Engineering Society. Trudno było tylko kupić S35, bo nie były już produkowane. Pojawiła się więc opcja użycia na przodzie kompletnego zestawu szwedzkiego z parą identycznych satelitów Audio Pro S2-7 na tył, ale takie rozwiązanie okazało się zbyt skromne dla właściciela modyfikowanego zestawu. 

 

Użyte zostały więc 4 sztuki 2 drożnych Red Line od B&O oraz większy subwoofer Audio Pro B4-200 z 4 przetwornikami o średnicy 8 cali. Pierwsze RL45 były z pasywnyn radiatorem, co jest realtywnie drogim rozwiązaniem, a jest zbyteczne w połączeniu z subwooferem. Na szczęście we właściwym czasie pojawiła się wersja RL45.2, która ma tańsze rozwiązanie z basrefleksem, co było także zbyteczne i na  dodatek niekorzystne przy powieszeniu głośnika na ścianie, ale filtr w subwoferze skutecznie to zredukował, a otwóry portów basowych przedniej pary zostały profilaktycznie zapchane. Najbardziej odpowiednie mogły być 10 litrowe RL 35 z korzystniejszym rozdziałem między przetwornikami dla niskich i wysokich tonów. Niestety wówczas ich jeszcze nie było. Wysoko na ścianie nawet tylko 16 litrowe Red Line nie wyglądały dostatecznie estetycznie w eleganskim w pokoju, więc znalazły się niżej i z większym subwooferem okazało się to korzystne akustycznie, a mogło to być zupełnie niezauważone z B2-50 i jego przetwornikami elektroakustycznymi blisko podłogi.

Wiele lat później doświadczenie przy aktualizacji dla Beomaster 6000 przydało się z TEAC TD-X 300i. Subwoofer w zestawie Tokyo Electro Acoustic Company ma jak większość takich ofert nóżki do postawienia go na podłodze i między nimi jest tradycyjnie przetwornik elektroakustyczny oraz otwór basrefleksu. Generuje to duże wzmocnienie niskich tonów. Postawiony na podłodze tworzy zestaw, który z podłączonymi satelitami NTX  brzmi dość przeciętnie. Sytuacja zmienia się diametrialnie, gdy znajdzie się na tej samej wysokości co satelity i z przetwornikiem elektroakustyczny skierowanym jak one, czyli bezpośrednio na słuchacza. Jest przy tym wyraźnia redukcja wzmocnienie basów, lecz tu nie to było najważniejsze. W tym samym poziomie z satelitami niskie tony brzmią bardziej precyzyjnie. Podobnie stało się, gdy RL 45 zostały powieszone bliżej B4-200, a w nim dodatkowo został precyzyjniej ustawiony filtr. W obu przypadkach postawienie subwoofera, by przetwornik generował dźwięk w tym samym poziomie, co satelity zapewniło słuchaczowi bardziej precyzyjne odtwarzanie basu. Spasowanie udało się zrobić jeszcze dokładniej z X300i, co spowodowało dużo milsze zaskoczenie.

W latach 70 ubiegłego wieku wielu muzyków pracowało w domu z magnetofonem TEAC A-3340. Jeden z tych muzyków kupił w sentymentalnym odruchu 2 zestway TEAC TD-X 300i, by słuchać taśm z kwadrofonicznymi nagraniami. Ma odpowiednie taśmy, które były sprzedawane dekady temu i nie wykluczone jest, że mogą nadal być dostępne z wysoką ceną. Ma również własne 4 kanałowe kopie, które zgrał sobie kiedyś z płyt kwadrofonicznych. Odtwarzanie płyt było dla niego irytujące z powodu dudniących basów. Powodem tego było najprawdopodobniej sprzężenie akustyczne, które nie występowało z taśmami. Z nowym sprzętem ponownie irytowały go basy, mimo, że odtwarzał taśmy. Winą za to obarczono technologię NTX, a konkretnie distributed mode loudspeaker, co w j. pol. nazwano panel na fale giętne. W słowniku hi-fi zamieszczno zdanie, które znalazło się nawet we własnym akapicie: Specyfika promieniowania głośnika DML powoduje, że istotnej zmianie ulega charakter efektów stereofonicznych, co jest uważane za wadę w porównaniu z tradycyjnymi rozwiązaniami.

Prościutki wzmacniacz Yamaha A 320 zapewnił dobre rozwiązanie. Podłączone zostały do niego 2 płaskie głośniczki NTX, czyli zastąpił stosowne podzepoły jednego z zestawów TEAC. Instalacja była dziecinnie prosta. Przednie kanały z 3340 podłączone były do X300i, a tylne do A-320. Subwoofer i przednie NTX znalałzy się na tym samym poziomie, a tylne mniej więcj także. Ciekawe było bardziej zagmatwane połączenie, by na przodzie wykorzystać drugi X300i, ale tylko jego subwoofer. Wyprowadzony został sygnał z wyjścia słuchawkowego jednego z zestawów do wejścia drugiego. Oba subwofery postawione były w pionie z przetwornikami na tym samym poziome co NTX. Muzyk podsumował tą ekwilbrystykę, że basy są przesadzone, ale nie pogmatwane. Jeszcze ciekawsze efekty mogło dać włączenie lutownicy i otwarcie obudwów zestawów. A-320 mógł nawet stać się zbyteczny. Kosztujące grosze oporniki mogły spowodować, że bas będzie jeszcze rzetelniej odtwarzany i zadowoli muzyka. Logistyczne przygotowanie ingerencji w obudowach zestawu X300i nie jest jednak tak proste, jak w pedantycznie zaprojektowanym wzmacniaczu A-320.

 

Oba zestawy testowane były z nagraniem Pink Floyd. Niemniej ze względu na dużą odległość czasu między nimi trudno jest zrobić adekwatne porównanie. Nasuwa się tylko refleksja, że skoro NTX czyli panel na fale giętne ma problem ze stereofonią, to z czemu z kwadrofonią wypadły tak dobrze, chociaż w tej instalacji można całkiem sporo jeszcze ulepszyć. We wpisie Odtwarzanie muzyki w domu zajmuje miejsce i zachowanie w tym umiaru jest wskazane dla rodzinnego spokoju wspomniany jest głośnik z lat 50 ubiegłego wieku. Ten 3 drożny aktywny głośnik z lampami perfekcyjnie odtwarzał przestrzenie muzykę z nagrań mono, ale jego konstruktor do końca życia poszukiwał optymalnego rozwiązania dla stereo. Natomiast jego młodszy kolega już prawie pół wieku temu wzbudził światową sensację prezentując B2-50, który powstał z założeniem, że niskich tonów w nagraniu z muzyką nie należy odtwarzać z róźnych miejsc. To założenie spowodowało pózniej, że pojawiło się mnóstwo najróżnieszych ofert z subwooferami, lecz bez właściwego zrozumienia w czym rzecz. 

 

Podobna sytuacja występuje z ofertami dla kina domowego, chociaż nie jest to bezpośrednio wina Dolby Labs. Na ilustracji powyżej widać, jak ma działać 5.1. Tak nagrywana jest fonia do filmu. Powinno to dotyczyć również nagrań z muzyką. Rzadko jednak uwzględniają to użytkownicy zestawów kina domowego. Poszczególne podzespoły zestawu ustawiane są tam, gdzie znajdzie się dla nich miejsce i z dość swobobnym uwzględnieniem przypisanych dla nich funkcji. Skorygowanie rozmieszczenia głośników podłączonych w systemie 5.1 jest od dawna możliwe w Windows, ale ze sprzętem RTV nie zawsze, a wręcz rzadziej. Zmiany w tej sytuacji mógł przynieść przedstawiony w 2012 roku Dolby Atmos, ale w praktyce spowodował jeszcze więcej nieporozumień, co w praktyce ma związek z wymogami licencji.

Na dobrze skalibrowanym sprzęcie przeżyciem jest z całą pewności odtwarzanie wydananego na SACD remiksu 5.1 nagrania kwadrofonicznego. Bezprzecznym gwarantem jakości remiksu jest: James K.A. Guthrie (born 14 November 1953 in London) is a British sound engineer and record producer, best known for his work with the band Pink Floyd, having served as a producer and engineer for the band since 1978. Nie mniej ważny jest oczywiście Alan Presons, o którym podane jest: his real ongoing claim to fame was his engineering work on Pink Floyd's Dark Side Of The Moon (1973) which earned him his first Grammy nomination. Remiks nie był dla nich na pewno zwykłym zleceniem, a zarejestrowaniem ich osobistego testamentu dla możliwości nowszych technologii.

Dużym przeżycie dla szerokiego grona osób była także prezntacja podczas targów Audio Wideo Show 2025, które odbywały się w miejscu, gdzie kiedyś była Mekka dla melomanów szukającycj płyt, czyli Stadionu Dziesięciolecia. W tym przypadku koszt licencji na najnowszą technologię Dolby Lab nie był problemem dla wydawcy płyty, ani dla wystawcy na AVS2025. Paradoksalnie mogło być nawet całkowicie bezpłatnie w ramach jakieś umowy o współpracy marketingowej. Taka opcja mogłą się pojawić, bo Dolby ma teraz bardzo poważnego konkurenta. Przeglądając informacje związane z organizatorami tej prezentacji wydaje się, że chodziło bardziej o próbę generalną konkurencji, a wszelkie uiszczone opłaty to był tylko wyjątkowo sprytny chwyt marketingowy.

Zastanawiające jest np anonsowanie formatu 7.4.4. Na ilustracji powyżej widać, że były 4 subwoofery, ale to jest po stronie odtwarzania. Formaty Dolby są dla nagrań, a nie sprzętu do odtwarzania i brak jest  sensu, by nagrywać 4 kanały z basem. Prezentacja była mającego w Warszawie swoją siedzibę paneuropejskiego przedstawiciela marek, którch właścicielem stał się południowokoreański Samsung. Szerzej na ten temat jest we wpisie  Atmos zaprezentowany z rozmachem w Warszawie na targach Audio Video Show 2025.

W temacie użytych w zestawie TEAC głośników NTX można w słowniku hi-fi przeczytać: Badania przeprowadzono w firmie Verity Labortories, należącej wówczas do Verity Group (wraz kilkoma innymi firmami jak Mission, Cyrus, Quad, Roksan i Wharfedale). W szczególny sposób interesujący jest Quad, który już w latach 50 zaoferował widoczny na ilustracji powyżej głośnik elektrostatyczny. NTX ma właściwości przypominające elektroastat:

• membrana reaguje niemal natychmiastowo na zmiany sygnału, co eliminuje opóźnienia i zniekształcenia typowe dla masywniejszych przetworników;
• pojedyncza membrana może odtwarzać bardzo szeroki zakres częstotliwości, od niskich tonów po najwyższe tony, bez potrzeby stosowania zwrotnic;
• dzięki małej masie membrany i bezpośredniej kontroli elektrycznej, głośniki te doskonale oddają subtelne niuanse nagrań;
• wyjątkowo szybką reakcję na impulsy i doskonałą rozdzielczość czasową

Benjamin's Psychoacoustic Lab testuje oraz wdraża na bieżąco możliwości optymalnego odtwarzania muzyki z nowymi rozwiązaniami technologicznymi, a w szczególności z wykorzystaniem potencjału obliczeniowego i otwartej struktury PC. 

 Wieleojęzyczny profil PC4uMusic na Facebook>>>